คำศัพท์เหล่านี้เก็บรวบรวมโดยนายสุธาวี กลิ่นอุบล (2552) พูดที่หมู่บ้านท่าโล้ ตำบลยางหย่อง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี

    คำเครือญาติ

    ลำดับญาติ

    คำเรียกไทยโซ่ง

    คำเรียกไทย

     ลำดับญาติทางสายพ่อ

     อ้ายปู๋เจื้อ

     เอ็มอู้เจื้อ

     อ้ายปู๋

     เอ็มอู้

     อ้าย

     ปู่ทวด (พ่อของปู่)

     แม่ทวด (แม่ของปู่)

     ปู่ (พ่อของพ่อ)

     ย่า (แม่ของพ่อ)

     พ่อ

     ลำดับญาติทางสายแม่

     ป้อตาเจื้อ

     แมนายเจื้อ

     อ้ายตา

     เอ็มนาย

     เอม

     พ่อชวด (พ่อของตา)

     แม่ชวด (แม่ของตา)

     ตา (พ่อของแม่)

     ยาย (แม่ของแม่)

     แม่

     ตัวของพ่อ / แม่

     ลุ

     หลาน

     เหลน

     หลอน

     เหลาะ

     ลูก

     หลาน

     เหลน

     โหลน

     ลื่อ

     ลำดับญาติของพ่อ / แม่

     อ้ายลุง

     อาว

     อา

     เอมป้า

     ป้อน้า

     แมน้า

     ปอปู๋

     ลุง (พี่ชายของพ่อ)

     อา (น้องชายของพ่อ)

     อา (น้องสาวของพ่อ)

     ป้า (พี่สาวของแม่)

     น้า (น้องชายของแม่)

     น้า (น้องสาวของแม่)

     พ่อผัว

     ลำดับญาติของพ่อ / แม่

     แมยา

     ปอต๋า

     แมนาย

     อ้ายลุง

     อาเขย

     น้าเขย

     แม่ผัว

     พ่อตา

     แม่ยาย

     ลุงเขย

     อาเขย (ผัวของน้องสาวของพ่อ)

     น้าเขย (ผัวของน้องสาวของแม่)

    นางจรัส  บุญน้อย บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

     

    คำเรียกอวัยวะ สัตว์ และพืช

    หมวด

    คำเรียกไทยโซ่ง

    คำเรียกไทย

    อวัยวะ

     กำหัว

     ผม

     หู

     ตา

     คิ้ว

     ฮูหลัง

     ฮูสบ

     แข้ว

     กอ

     หัวไหล่

     ข้อเสาะ

     นิ้วจี้

     แอว

     ต้อง,ค่ำปุม

     กระดุ๋

     สายบือ

     กำหล้น

     หน้าแกง

     ตาตุ่ม

     เล็บ

     ตีน

     ลำโต

     ศีรษะ

     เส้นผม

     หู

     ตา

     คิ้ว

     จมูก

     ปาก

     ฟัน

     คอ

     หัวไหล่

     ข้อศอก

     นิ้วชี้

     เอว

     ท้อง

     กระดูก

     สะดือ

     ท้ายทอย

     แข้ง

     ตาตุ่ม

     เล็บ

     เท้า

     ร่างกาย

    สัตว์

     จ๊าง

     โตกวาย

     โตงัว

     ตั๊กแต

     ปลากอน

     โตเหยียน

     โตเกีย

     โตบี้

     ปลากะแยง

     โตหมา

     นกกะโว

     กะตู่

     แมงมุม

     แมงเงา

     โตฟาน

     ช้าง

     ควาย

     วัว

     ตุ๊กแก

     ปลาช่อน

     ปลาไหล

     ค้างคาว

     ผีเสื้อ

     ปลาแขยง

     สุนัข

     นกกาเหว่า

     คางคก

     แมงมุม

     ลูกน้ำ

     เก้ง

    พืช

     มะโห่ง

     มะทัน

     มะมี้

     มะอุ้ย

     แตงโม

     ถัวกก

     มะต้อง

     กล้วยใส่

     สาลี

     มะไซ้เขียด

     มะแกว้ง

     มะอึ

     มะขะนอย

     เผือะ

     มะละกอ

     พุทธา

     ขนุน

     ฝรั่ง

     แตงโม

     มันแกว

     กระท้อน

     กล้วยไข่

     ข้าวโพด

     น้อยหน่า

     มะเขือพวง

     ฟักทอง

     บวบ

     เผือก

     

    การนับวัน

    นอกจากนี้ชาวไทยโซ่งยังมีวิธีการนับวันของไทยโซ่งมีกำหนดอยู่ 10วัน หมุนเวียนกันไปตลอด ไม่กำหนดข้างขึ้นข้างแรม มีชื่อวันการนับ ดังนี้

                    1. มื้อฮ่วง

                    2. มื้อเต่า

                    3. มื้อก๋า

                    4. มื้อกาบ

                    5. มื้อฮับ

                    6. มื้อฮาย

                    7. มื้อเมิง

                    8. มื้อเปิก

                    9. มื้อกัด

                    10. มื้อขด

    คำเรียกชื่อ

    - ถ้าเรียกคนที่ตายไปแล้ว มักเรียกชื่อแล้วลงท้ายคำว่า “หมอลาง”เช่นนายกอหมอลาง นางขอหมอลาง

    - ถ้าเรียกคนแก่ ๆ จะเรียกตามฐานะ เช่น เป็นลูกหลาน “เสาเป็นอู้เป็นย่าเฮาก็ต้องเอิ้นอู้ย่า”ถ้าเขาเป็นย่าก็ต้องเรียกย่า “ถ้าเป็นเพื่อนบ้านก็เอิ้นป้าเอิ้นเอมนาย”ถ้าเป็นเพื่อนบ้านก็เรียกป้าเรียกยาย

     

    คำทักทาย

    - ในกรณีที่มาพบกัน และรุ่นเดียวกัน “ถ้ารุ่นเดียวกัน ก็ ซู ฮา ซูไปกะเลามาเล้ย”มักจะทักทายกันว่า เธอไปไหนมา หรือ “เอ้อ ซำบายดีบ้อ”เอ้อ สบายดีหรือเปล่า

    นายเห่ง  พุดเดช บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    - “ก็เป็นเพื่อนกัน เฮ้ยไปไหนมา เป็นเพื่อนสนิทกันน๊า เฮ้ยมึงไปไหนมานะ เขาก็ ไอ้ห่านึกว่ามึงตายแล้ว”

    นางเหี่ยง  ใฝ่ศิริบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    คำอำลา

    - “เราจะลาเขา เราก็ว่า เออไปโชคดีเน้อ เขาก็ เออเช่นเดียวกัน มึงก็โชคดี เราก็   โชคดี โชคดีทั้งคู่”

    นางเหี่ยง  ใฝ่ศิริ บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

     

    - “เออ จีลาก็ โอ กอยกินเต้ากอยอยู่แอ๋เน้อ กอยอยู่ดีกินดี สีโซมอย่าเศร้า เก้าจีลืมเกองสิบจีลืมน๊า จีลืมน๊ะหล้า บ่าวสายแปงเล้ยน๊ะ เมือหินอยู่เขาก้อนหนา ผาก้อนหมื่นเมือถิ่มตกน้ำ  ปัวขึ้นบ่จม สายแปงเอ้ย สูจีลืมเมือเขาปฐมยังตั้งเขาวังยังอยู่พระเจ้าองนี้ ยังได้นั่งแผ่นดินเมือง ก็อย่าลืมเน้อสายแปงเอ้ยฮา”

    นายรวม  จันทร์อยู่บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    คำให้พร

    1. คำให้พรทั่วไป

    “เห้าพรน่ะ จีเอาแพรผืนดีลงเผ่งกลางก้านก่อนเน้อ จีเอาผ้าผืนกว้างหุ้มห่อเอาพร จีขี่จ๊างงามงอนมาฮันเอาพรหลานหล้า จีขี่จ๊างงาง้า งาเผือะฮับพร ฮักเอาเกองโจมกู้ สู้เอาเกองโจมเอา โจมเอาซังนกน้อยโจมเบาะผัก โจมเอาซังนกกวักโจมเบาะจี โจมเอาซังนกเสาดีโจมนาตากล้า โจมเอาซังม้าเต้าล่างโจมอาน โจมเอาเตงกุนเกองกวานโจมตานท่านบ่าว โจมเตงท่านบ่าวน้อยเตงบ่าวหนายพร ปอเฮาเกองแมฮาน่ะ จะไหล้อยู่หลักซังนกเอี้ยงล่อกวา จีไหล้อยู่เสี้ยงซังตาเว็น ไหล้อยู่เย็นซังน้ำบ่อ จีขี่จ๊างงามงอนมาฮันเอาพรหลานหล้าก่อนเน้อ จีขี่จ๊างงาง้า งาเผือะฮับพร ฮักเอาเกองโจมกู้ สู้เอาเกองโจมเอา โจมเอาซังนกน้อยโจมเบาะผัก โจมเอาซังนกกวักโจมเบาะจี โจมเอาซังนกเสาดีโจมนาตากล้า โจมเอาซังม้าเต้าล่างโจมอาน โจมกุนเกองกวานโจมท่านบ่าว โจมเตงท่านบ่าวน้อย โจมเตงบ่าวหนายพร ปอเฮาเกองแมฮาน่ะ อีไหล้อยู่หลักซังนกเอี้ยง จีไหล้อยู่เสี้ยงซังตาเว็น กวามเจ็บน๊าจีไหล้เว้นไปกะซิไม้หมันล่อ จีเว้นไปกะจันไม้หว้า ไปกะเจ้าหล่านจ๊างเมืองปัวะหลอมโกนเล่าะ เอ็ดนิลน่ะเห้าเป็นนิลอยู่อ่างหลำก้อมเล่าะ เอ็ดฮ่อมก็อยู่ฮ่อมอยู่อ่างหลำแสง ไปหญีตาเลามันก็บ่ไหล ไปไรตาเหนือมันก็บ่เอาะเล่าะ อิหลำซังแมงเหงี่ยง แมงเหนี่ยงกลางนา หลำซังปิแมงจับ หลำจับซังปิแมงเหงี่ยงแมงเหนี่ยงกลางนาเน้อ อิไหล้เฒ่าหัวเหาะปักเปา เฒ่าหัวขาวหัวโพยฝิงแหลด แหลดบ่ฮ้อนหล้าก่อไฟสุมเล่าะ ตั้งแต่นี้เมือหน้า ห้าหกเมือเหนือ จีขี่จ๊างงามงอนมาฮันเอาพรหลานหล้าก่อนเน้อ อิขี่จ๊างงาง้า งาเผือะฮับพรเล่าะ ตั้งแต่นี้เมือหน้า ห้าหกเมือเหนือน่ะ ปอเฮาเกองแมฮาน่ะ จีไหล้อยู่หลักซังนกเอี้ยง จีไหล้อยู่เสี้ยงซังตาเว็น ได้อยู่เย็นซังน้ำบ่อเล่าะ อิไหล้เฒ่าหัวเหาะปักปาวเล่าะทีนี้น่ะ เฒ่าหัวขาวหัวโพยฝิงแหลด แหลดบ่ฮ้อนหล้าก่อไฟสุมเล่าะ ตั้งแต่นี้น่ะ ก็ว่าเจ้นกั๊ว

    นางมุ้ย  คุ้มครอง บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    2. คำให้พรเด็ก  

    “เห้ามึงเหญ่ามึงสูงเน้อเห้ามึงอย๋าเจ็บอย๋าไส้เล้ย เห้ามึงเหญ๋าสูงเล้ย เอ๋อ เห้าไอ้ตาเอ็มนายไหล้กินแฮงเล้ย”

    นายเห่ง  พุดเดชบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    “ขานเป็นต้นอย๋ามุด ขานเป็นถุดอย่าฮ้วย ขานเป็นกล้วยอย๋าแห๋วเสียหลาย เห้าปีน้องไหล้ถามหา ลุงตาไหล้ถามข่าวเน้อ”

    นางมุ้ย  คุ้มครองบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    3. คำให้พรบ่าว-สาวในพิธีแต่งงาน

                   “มื้อนี้ก็เป็นมื้อดีเว็นดีอีซูก็มาจวบมาป้อกัน อีซูก็ได้มาแต่งงานแต่งการกัน ก็เห้าอีซูจอยกันมาปากันเอ็ด ไอ้ เห้าอยู่ดีมีแฮงเล้ย กวามเจ็บอย๋าไหล้ กวามไส้อย่ามีเล้ย เอ็ดซังก็เห้าไก้ เอ็ดซังก็เห้าได้ ไก้ซังก็เห้ามี เห้ามังมีเล้ย”

    นายเห่ง  พุดเดช บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

                      “มาไหว้ยายน่ะ ให้อายุมั่นขวัญยืนน๊า นึกแก้วให้แก้วกองน๊า นึกทองให้ทองไหล หม้อเข้าให้เป็นทองแดง หม้อแกงให้เป็นทองนาค เชี่ยนหมากให้เป็นทองคำ ให้อยู่กันเจนแก่เจนเฒ่า ให้ถือไม้เท้ายอดทองกระบองยอดเพชร มีลูกผู้หญิงให้เป็นคุณนาย มีลูกผู้ชายให้เป็นนายก ให้มั่งมีล้นฟ้า ให้เป็นเศรษฐี มหาเศรษฐี ให้มั่งมีล้นฟ้าน่ะลูกน๊า ให้อายุมั่นขวัญยืน”

    นางมุ้ย  คุ้มครองบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    4. คำให้พรเจ้าภาพในพิธีเสนเรือน

        “เอ้อ ตั้งแต่นี้เมือหน้า ห้าหกเมือเหนือน่ะ จีไหล้อยู่หลักซังนกเอี้ยงล่อ จีไหล้อยู่เสี้ยงซังตาเว็น อยู่เย็นซังน้ำบ่อ กวามเจ็บน๊าเว้นไปกะซิไม้หมันล่อ เว้นไปกะจันไม้หว้า ไปกะเจ้าหล๋านจ๊างเมืองปัวะหลอมโกนแล้วล่อ อยู่ดีซังนกเก้า เฝ้าเฮือนซังแมวลายเน้อ จีไหล้เฒ่าหัวเหาะปักปาว เฒ่าหัวขาวหัวโพยฝิงแหลดล่อทีนี้น่ะ”

    นางมุ้ย  คุ้มครอง บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

     

    คำล้อเลียน

    - คำล้อเลียนคนหัวโล้น ความว่า “หัวโล้นโกนใหม่ ๆ ควักขี้ไก่มาใส่หัวโล้น”

    - คำล้อเลียนชื่อคน ความว่า “ยายเหี่ยงกระเหรี่ยงโป่ง น้ำท่าไม่อาบเหม็นสาบกระโหร่ง”

    นางเหี่ยง  ใฝ่ศิริ บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    คำบริภาษ

    - “กำด่านี้มันก็ด่าธรรมดานี้ มันก็อีกอย่างนึง ด่ากันธรรมดา ก็อีฮากินฮากวาด โตฮังโตกวา ก็วากันไป”

    นายเห่ง  พุดเดชบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    - “ที่เขาด่ากันก็ อีดอกทอง อีช้างเย็ด อีร้อยควย อีพันควย อะไรก็ว่าไป”

    นางเหี่ยง  ใฝ่ศิริบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    คำสาปแช่ง

    - “เอ้อ เห้ามึงฉิบหายตายฮา เห้ามึงเป็นแนวนั้น แนวนี้โตฮัง โตกวาสารพัดพิษ”

    นายเห่ง  พุดเดชบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    - “ขอให้มึงฉิบหาย วายธุลี ขอให้โทรมวัน โทรมคืน ฉิบหายวัน ฉิบหายคืน อย่าให้มั่งมีศรีสุขเหมือนเขา ถ้าคนไหนเขาไม่ได้เอาก็ขอให้เขาเจริญ ๆ”

    นางเหี่ยง  ใฝ่ศิริบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    คำสาบาน

    - “ถ้าเราจะสาบาน เราก็ต้องออกชื่อ นามสกุลเขา ชื่อเรา ชื่อเขา เราสาบานกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์เรานั้นแระ ทำตอนไหน ตอนไหน เราก็บอกไป”

    นางเหี่ยง  ใฝ่ศิริ บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

    - ตัวบทบันทึกส่วนบุคคล ประสบการณ์ เช่น อัตชีวประวัติ ชีวิตสมัยก่อนของชาวไทยโซ่ง

    ประวัตินางบิง ทองคงหาญ บ้านไผ่หูช้าง ตำบลไผ่หูช้าง อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม ได้เล่าถึงวิถีชีวิตของคนในสมัยก่อน การอยู่การกิน การทำมาหากิน  (ฟังไฟล์เสียง ประวัติแม่บิง              ทองคงหาญ)

    - ตัวบทแสดงกระบวนการ ได้แก่ การทอผ้า การปั้นเกล้าของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยโซ่ง การทำอาหารไทยโซ่ง ประกอบด้วยอาหารในชีวิตประจำวัน และอาหารในพิธีกรรม

    ตัวอย่างการนุ่งผ้าซิ่นลายแตงโม และการปั้นเกล้า ที่บ้านหัวเขาจีน ตำบลห้วยยางโทน อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี (ดูคลิปวีดีโอ การปั้นเกล้าบ้านดอนพรหม อำเภอบางแพ จังหวัดราชบุรี)

    - ตัวบทการอรรถาธิบายความ ได้แก่ การอรรถธิบายเรื่องเรือนไทยโซ่ง การบรรยายเกี่ยวกับสถานที่ เหตุการณ์ และ กิจกรรม อรรถธิบายเกี่ยวกับความสำคัญของประเพณีวัฒนธรรมที่ถือปฏิบัติในชุมชนไทยโซ่ง บ้านไผ่หูช้าง

    - ตัวบทการโน้มน้าวหรือสั่งสอน ได้แก่ การสั่งสอนของผู้สูงอายุในการปฏิบัติตน

    ตัวอย่างตัวบทคำสั่งสอนของผู้สูงอายุในการปฏิบัติตนของนายทำ รอดเจริญพันธ์ หมอเสนผู้น้อย บ้านไผ่หูช้าง ตำบลไผ่หูช้าง อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม (ฟังไฟล์เสียง นายทำ  รอดเจริญพันธ์)

    - ตัวบทเกร็ดความรู้ การปฏิบัติตัวของหมอเสน หมอเขย

    ตัวอย่างตัวบทเกร็ดความรู้การปฏิบัติของหมอเสนผู้น้อยของนายทำ รอดเจริญพันธ์ บ้านไผ่หูช้าง ตำบลไผ่หูช้าง อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม (ฟังไฟล์เสียง นายทำ รอดเจริญพันธ์)

    - ตัวบทเกี่ยวกับการประกอบพิธีกรรม ประเพณีไทยโซ่งได้แก่ พิธีปาดตง  พิธีเสนเรือน

    พิธีเสนแก้เคราะห์ พิธีเสนตัว พิธีศพ 

    ตัวอย่างการบอกทางของเขยผู้น้อยสำนวนของนายใบโพธิ์  สระทองพูน อ่านโดยอาจารย์เชาวลิต อารยยุติธรรม (ดูคลิปวีดีโอคำบอกทางสำนวนผู้น้อยโดยอาจารย์เชาวลิต อารยยุติธรรม)

    - การขับสายแปง  ได้แก่ การขับแปงขวัญ ขับเกี้ยวสาว ขับเล่าเรื่อง ขับอวยพร

    ตัวอย่างตัวบทขับอวยพรของนายทำ รอดเจริญพันธ์ บ้านไผ่หูช้าง ตำบลไผ่หูช้าง อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม (ฟังไฟล์เสียง นายทำ รอดเจริญพันธ์)

    - ตัวบททางคติชนต่างๆ เช่น สุภาษิต ตัวบทปริศนาคำทาย เพลงพื้นบ้าน เพลงกล่อมเด็ก

     

    ติดต่อเรา

     
    • ปัทมา พัฒน์พงษ์
    • สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย
    • มหาวิทยาลัยมหิดล
    • พุทธมณฑลสาย 4 ศาลายา จังหวัดนครปฐม 73170
    • Tel: 66 (0) 2800-2308 - 14

    โซเชียลเน็ตเวิร์ค

     
    • เฟสบุ๊ค

    งานวิจัยนี้จัดทำขึ้นเพื่อเผยแพร่ข้อมูล วัฒนธรรม ความเชื่อ ของไทยโซ่งหรือไทยทรงดำ ถ้าผิดพลาดประการใดขออภัยมา ณ ที่นี้ หรือ สามารถติดผ่านทางเว็บไซค์นี้เพื่ออัพเดทข้อมูลหรือแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้อง โดยสามารถส่งอีเมล์มาที่ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.