ประเพณีในวิถีชีวิตของชาวไทยโซ่งมีความเชื่อดั้งเดิมผสมผสานกับความเชื่อทางศาสนา และแสดงในประเพณีที่ถือปฏิบัติอยู่ในปัจจุบัน โดยมีรายละเอียดต่อไปนี้

    1. ความเชื่อดั้งเดิม

    ความเชื่อดั้งเดิมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทยโซ่งส่วนใหญ่จะมีความเชื่อและผูกพันเกี่ยวกับเรื่อง  “ผี” และ “ขวัญ”  เนื่องจากเชื่อว่าผีนั้นเป็นเทพยดาที่ให้ความคุ้มครองพิทักษ์รักษา หรืออาจให้โทษถึงตายได้  เรื่องของ “ผีเรือน” เป็นประดุจดังศาสนาประจำตน ซึ่งหากทำในสิ่งที่ไม่ดี จะเป็น “การผิดผี”  และถูกลงโทษได้  ผีที่กลุ่มชาติพันธุ์ไทยโซ่งนับถือ ได้แก่ ผีแถนหรือผีฟ้า ผีบ้านหรือผีเรือน ผีบรรพบุรุษ ผีป่า ผีข่วง และผีอื่น ๆ  ส่วน “ขวัญ” คือสิ่งที่อยู่ติดตัว  เป็นสิ่งที่มองไม่เห็น แต่ทำให้ร่างกายเคลื่อนไหวและทำงานได้ ขวัญอาจจะตกหาย จากการตกใจหรือเจ็บป่วย ขวัญจะไม่อยู่กับตัว ต้องทำพิธีเรียกขวัญ (พนิดา เย็นสมุทร, 2524)

    2. ความเชื่อทางศาสนา

    ก่อนที่กลุ่มชาติพันธุ์ไทยโซ่งจะมาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทย ชาวไทยโซ่งไม่มีศาสนา มีแต่การนับถือแถนและการไหว้บรรพบุรุษ แต่อิทธิพลของวัฒนธรรมไทยที่เข้ามามีส่วนเกี่ยวข้องในการดำรงชีวิตของชาวไทยโซ่ง ทำให้ชาวไทยโซ่งหันมานับถือศาสนาพุทธ และร่วมปฏิบัติพิธีกรรมทางศาสนาพุทธ เช่น พิธีศพมีการนิมนต์พระสงฆ์มาสวดพระอภิธรรมก่อนนำศพไปเผา แต่ชาวไทยโซ่งยังมีพิธีบอกทางไปเมืองแถง เชิญผีขึ้นเรือน งานขึ้นบ้านใหม่มีการนิมนต์พระสงฆ์มาเจริญพระพุทธมนต์ พิธีแต่งงานมีการตักบาตรพระสงฆ์ และนิมนต์พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ให้คู่บ่าวสาวและผู้มาร่วมงาน แม้ว่าศาสนาพุทธจะเข้ามามีบทบาทในวิถีชีวิตของชาวไทยโซ่ง แต่ก็ไม่ได้ทำให้ความเชื่อดั้งเดิมของชาวไทยโซ่งเลือนหายไป และยังมีพิธีกรรมอีกหลายพิธีกรรมที่ยังไม่มีพระพุทธศาสนาเข้ามาเกี่ยวข้อง ได้แก่ พิธีเสนเรือน พิธีเสนตัว พิธีเสนแก้เคราะห์ เป็นต้น สำหรับความเชื่อเรื่องศาสนาพุทธจะเน้นความเชื่อเรื่อง กรรม การชดใช้กรรมที่ก่อขึ้น กรรมจะมีผลกับชีวิต และความเชื่อเรื่องนรก-สวรรค์ ทำให้เมื่อถึงบั้นปลายชีวิตชาวไทยโซ่งทุกคนที่มีโอกาสเลือก จึงเลือกไปตามประเพณีไทยโซ่ง คือให้บอกทางไปเมืองแถงและกลับมาอยู่ในกะล้อห่อง (ด่อง ที พง, 2553)

    3.  ประเพณีที่ยังถือปฏิบัติ

    กลุ่มชาติพันธุ์ไทยโซ่งยังคงถือปฏิบัติประเพณีดั้งเดิมของตนอยู่หลายประเพณี แนวปฏิบัติพิธีกรรมดังกล่าวไม่แตกต่างจากในอดีตที่เคยปฏิบัติกันมา หากมีข้อแตกต่างก็เพียงเล็กน้อยที่มีการปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมและสอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบันที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยทางเศรษฐกิจ เช่น การเสนเรือนผู้ต้าวในอดีตต้องใช้วัว ในปัจจุบันใช้หมูแทน เป็นต้น

    ในปัจจุบันไทยโซ่งส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ ครอบครัวใดที่นับถือคริสต์จะไม่มีการนับถือผีเรือน ไทยโซ่งนับถือผี และมีความเชื่อเรื่องขวัญ ไทยโซ่งมีการนับถือผีอย่างเคร่งครัด และมีพิธีกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการนับถือผีซึ่งอาจจำแนกออกได้ดังนี้

    - พิธีกรรมที่เกี่ยวกับผีเฮือนหรือผีบรรพบุรุษ: พิธีขึ้นบ้านใหม่ พิธีเชิญผีขึ้นเรือน พิธีเสนกวัดไกวหรือเสนกวัดกวาย พิธีเสนปาดตง พิธีปาดตงข้าวใหม่ พิธีเสนเรือน

    - พิธีกรรมที่เกี่ยวกับผีมด (ผีที่ทำให้เจ็บป่วย): พิธีเสนหับมด พิธีเสนกินปาง พิธีตามขวัญผู้ป่วย พิธีเสนตัว พิธีเสนแก้เคราะห์

    - พิธีกรรมที่เกี่ยวกับแถนหรือผีฟ้า (เทวดาอยู่บนฟ้า): พิธีเสนเต็งหรือเสนผีน้อยจ้อย

    - พิธีกรรมที่เกี่ยวกับผีประจำหมู่บ้าน: ประเพณีไหว้ศาลประจำหมู่บ้าน

    - พิธีกรรมที่เกี่ยวกับผีเกือด(แม่ซื้อ): พิธีเสนฆ่าเกือด

    - พิธีกรรมที่เกี่ยวกับผีนาและแม่โพสพ: พิธีเลี้ยงผีนา การเรียกขวัญข้าวขึ้นยุ้ง

    - พิธีกรรมที่เกี่ยวกับผีไม่มีญาติหรือผีที่ตายไม่ดี: พิธีทำสังกบาล (สังฆทาน) (เรณู เหมือนจันทร์เชย, 2542)

    ในตอนต่อไปจะกล่าวเฉพาะพิธีกรรมที่สำคัญและยังคงยึดถือปฏิบัติกันอย่างเคร่งครัดในปัจจุบันในพื้นที่บ้านไผ่หูช้าง ตำบลไผ่หูช้าง อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม เนื้อหาที่กล่าวถึงพิธีกรรมต่างๆ คัดลอกมาจากผลงานของปิยวรรณ สุขเกษม (2553) และบุญมี ปาริชาติธนกุล (2546)

    ติดต่อเรา

     
    • ปัทมา พัฒน์พงษ์
    • สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย
    • มหาวิทยาลัยมหิดล
    • พุทธมณฑลสาย 4 ศาลายา จังหวัดนครปฐม 73170
    • Tel: 66 (0) 2800-2308 - 14

    โซเชียลเน็ตเวิร์ค

     
    • เฟสบุ๊ค

    งานวิจัยนี้จัดทำขึ้นเพื่อเผยแพร่ข้อมูล วัฒนธรรม ความเชื่อ ของไทยโซ่งหรือไทยทรงดำ ถ้าผิดพลาดประการใดขออภัยมา ณ ที่นี้ หรือ สามารถติดผ่านทางเว็บไซค์นี้เพื่ออัพเดทข้อมูลหรือแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้อง โดยสามารถส่งอีเมล์มาที่ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.