ความเชื่อ
    ชาวไทยโซ่งเชื่อว่า เมื่อตายไปวิญญาณหรือขวัญจะขึ้นไปอยู่ที่เมืองฟ้า  หรือเมืองแถน  คนที่ตายตามปกติ  เช่น  เจ็บป่วยตาย  จะมีหมอพิธีบอกทางไปเมืองแถง  หากตายโดยไม่เป็นธรรมชาติหรือตายโหง  ไม่มีการบอกทางไปเมืองแถง  หากไม่บอกทางไปเมืองแถง  วิญญาณหรือขวัญจะเดินทางไปเมืองแถงไม่ได้  เพราะดินแดนของวิญญาณมีหลายแห่ง  อาจจะหลงและได้รับความทุกข์ยาก  เป็นวิญญาณที่ร่อนเร่พเนจรไม่มีหลักแหล่ง  ไม่สามารถไปพบญาติพี่น้องของตนเองได้(เมืองฟ้าอยู่เหนือเมืองแถง)
    การบอกทางให้วิญญาณเดินทางไปตามที่บอก จิตวิญญาณจะมีพลัง และมีความสามารถผ่านช่วงเวลาได้ตามที่หมอพิธีบอก วิญญาณจะไปอยู่ตามจุดต่าง ๆ ที่หมอพิธีบอกทางให้ไป สิ่งที่ทำให้วิญญาณล่องลอยขึ้นไปได้คือ เสาหลวง ธงกาว และนกหงส์ ธงกาวจะพัดพาวิญญาณล่องลอยไป และมีผู้คอยรับและพาไป บางครั้งก็เชื่อว่า สามารถเดินทางไปได้เองโดยลำพังตามคำบอกทางของเขยกก  เชื่อกันว่าเมืองฟ้านั้นอยู่เหนือเมืองแถงขึ้นไป ขวัญแบ่งออกเป็น 2 ส่วน ส่วนที่ 1 ขวัญหัว จะอยู่กับลูกหลานที่กะล้อห่อง ขวัญปลาย จะไปเมืองฟ้า
     
    หลักการ
    การบอกทางไปเมืองแถงเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมงานศพของไทยโซ่ง  ชาวไทยโซ่งบ้านไผ่หูช้างทุกบ้าน  เมื่อเสียชีวิตแล้วหลังจากเผาศพ  จะมีพิธีบอกทางไปเมืองแถง  ให้วิญญาณกลับสู่เมืองฟ้า  กลับสู่ญาติพี่น้อง  ซึ่งรออยู่ที่นั่น  
    การทำพิธีต้องมีหมอทำพิธี  เรียกว่า  เขยกก  จะเป็นผู้ทำพิธีบอกทางวิญญาณให้เดินทางไปยังเมืองแถง  เหนือเมืองแถงคือเมืองฟ้า
     
     
    การทำนกหงส์เพื่อนำวิญญาณผู้ตายไปเมืองฟ้า ในพิธีบอกทางไปเมืองแถง
     
     
    การทำเงินส่งให้ผู้ตายโดยใช้ตอกไม้ไผ่ทำเป็นวงกลม
     
     
    พิธีบอกทางไปเมืองแถง(หมอพิธีคนที่ใส่หมวก) ที่บ้านไผ่หูช้าง
    ที่มา: ภาพบน กลางและล่าง ศาสนาจารย์ อรัญ  ยูแบงค์ เอื้อเฟื้อภาพ ถ่ายภาพเมื่อ พ.ศ. 2504
     
     
    สร้างบ้านให้กับผู้ตาย  ส่งให้ไปเมืองฟ้า  (เมืองแถน )
    ที่มา: ศาสนาจารย์ อรัญ  ยูแบงค์ เอื้อเฟื้อภาพ ถ่ายภาพเมื่อ พ.ศ. 2504
     
    กิจกรรม
    ขั้นที่ 1 หลังจากเผาศพ (เรียกว่าขอน) เขยกกและญาติผู้ตายจะไปนำผีที่ยังอยู่บนบ้านเพื่อนำผีไปป่าช้าและทำพิธีบอกทาง
    เขยกกจะนำให้ผีไหว้ลา ผีบรรพบุรุษในกะล้อห่อง ลาผีที่บันได พาผีมาที่ป่าช้า ซึ่งได้จัดข้าวของสำหรับส่งวิญญาณไว้พร้อมแล้ว มีธงกาว เสาหลวง เรือนแก้ว เสื้อผ้า บ้านผี
    ขั้นที่ 2 เขยกกได้กล่าวถึงความดีของผู้ตาย  บอกให้ผีหรือขวัญได้รู้ว่าตนเองเป็นผีแล้ว ไม่สามารถอยู่ในโลกมนุษย์ได้  ขอให้ขวัญกลับไปอยู่เมืองฟ้า ให้กลับไปหาแถนเขอ
    เริ่มบอกทางให้วิญญาณหรือผีขวัญออกเดินทางจากบ้านไผ่หูช้าง เดินทางผ่านบ้านดอนมะนาว  สุพรรณบุรี  ผ่านเสาให้สระบุรี  เดินทางผ่านหนองคายไปที่แม่น้ำโขง  ให้ข้ามแม่น้ำโขงไปยังเมืองเวียงจันทน์ผ่านเข้าไปในเขตของเวียดนามจนถึงเมืองแถง  การเดินทางสู่เมืองแถงเป็นการกลับสู่มาตุภูมิเดิม   ที่ชาวไทยโซ่งจากมา  จิตยังผูกพันหาแต่ในความจริง เมืองแถนคือเมืองที่เหนือเมืองแถงขึ้นไปเป็นสวรรค์ที่แตกต่างจากโลกมนุษย์
    หมอพิธีจะบอกทางให้เดินทางต่อไปถึงน้ำตกตาดผีไฟ  เป็นดินแดนแรกสุดที่วิญญาณมาถึง  แล้วให้ผ่านไปยังเมืองมด  ผู้ที่อยู่ในเมืองมด  เป็นผู้ที่มีฤทธิ์  มีมนต์คาถา  ให้ผ่านไป
    ผ่านไปถึงล่ำจวงกลาง  ซึ่งเป็นที่พบปะของผีขวัญทั้งหลาย  ผู้คนในดินแดนนี้จะทำมาหากินเช่นเดียวกับโลกมนุษย์  แล้วผ่านไป
    ผ่านมาถึงแม่น้ำตาคาย  มีนายด่านชื่อ  “องกวานฟันล่อง”  ต้องเสียค่าธรรมเนียมให้กับผีพรายชื่อ  นายลอ  พาขวัญข้ามไป ผ่านเลยไป
    ไปถึงสวนป่าหม่อน  เป็นดินแดนของเด็ก ๆ และคนหนุ่มสาว  ดินแดนนี้มีพื้นที่กว้างขวางเป็นที่เล่นสนุกสนานของเด็ก ๆ และหนุ่มสาว  ที่เล่นกว้างใหญ่เรียกว่า  “ขวงอิน”  ขวัญผ่านไป  ผ่านมาถึงเมืองผีวาย  คือเมืองที่ผีตายโหงอยู่  ให้รีบผ่านโดยไว
    ผ่านมาถึงล่ำดอย  ถ้าชนชั้นธรรมดาอยู่ได้เพียงชั้นนี้  ชั้นนี้จะมีสภาพคล้าย ๆ โลกมนุษย์  แต่มีความร่มรื่น  ร่มเย็น  มีบ่อน้ำกิน  เรียกว่า  “บ่อน้ำกินเย็น”  ขวัญผู้ต้าวเดินทางต่อไป
    มาถึงถิ่นของแถน  จะมีภูเขาสูง  คือ  “ภูเขากุมเขางอเมืองฟ้า”  ณ  ดินแดนนี้เป็นที่อยู่อาศัยของแถนต่าง ๆ มีทางแยกสามสิบแคว  สำหรับเป็นทางแยกที่เดินทางไปสู่ที่อยู่ของแถนต่าง ๆ 
    แถนในเมืองแถนประกอบด้วย  แถนหลวง  แถนขาด  แถนเคอะ  แถนสิง  แถนแนน
    แถนที่ถือเป็นแถนชั้นสูง  คือ  แถนที่มาจากสกุล  สิงลอ  มีที่อยู่สวยงามเรียกว่า  “เรือนพานหลวง”  ที่อยู่อาศัยของแถนที่รองลงมาเรียกว่า  “เรือนพานน้อย”
    บริเวณแถนนี้  ขวัญจะต้องระวังอย่าหลงเข้าไปในดินแดนแถนสติไม่ดี  เรียกว่า  “นางบิดนางเบือน”  และให้ขวัญไปหาที่อยู่ตามสกุลของตนเอง
    และในดินแดนของแถนนี้  จะมีความสุข  คิดอะไรจะได้ดังปรารถนา  แต่ก็มีดินแดนที่แห้งแล้ง  และเป็นที่อยู่อาศัยของคนที่เศร้าหมอง  คือดินแดนคนหนุ่มสาวที่ตายก่อนแต่งงาน  การบอกทางจะสิ้นสุดลง
    ขั้นที่ 3 เมื่อบอกทางเสร็จแล้ว  เขยกกจะกลับบ้านไปให้เจ้าของบ้านทำพิธีสู่ขวัญเขยทั้งเขยกกและเขยหาม  (ลูกหรือหลานเขยที่หามหีบศพ)  ที่บ้านของผู้ตาย
    เขยกกจะมาทำพิธีเชิญผีขึ้นเรือนอีกครั้ง  ในวันที่กำหนดไว้  เขยกกที่ทำหน้าที่บอกทางไปเมืองแถน  จะเป็นผู้ต้าวหรือผู้น้อยก็ได้  แต่หากจะเชิญผีขึ้นเรือน  ต้องใช้เขยกกตามชนชั้น  เช่น  ผู้ต้าวต้องใช้เขยกกผู้ต้าว  ชนชั้นผู้น้อย  ต้องใช้เขยกกผู้น้อย
     
    *ที่มาของเนื้อหา:  ศึกษาจากแหล่งข้อมูลและหนังสือความเชื่อเรื่องผีฯของบุญมี ปาริชาติธนกุล (2546) 
    หนังสือ การศึกษาอิทธิพลของความเชื่อ ประเพณี และพิธีกรรม ฯของ เรณู เหมือนจันทร์เชย (2541) 
    หนังสือประวัติศาสตร์สิบสองจุไทย  ของภัททิยา ยิมเรวัต (2544) 
    พิธีศพของลาวโซ่งที่ตำบลบ้านดอนฯของจิราพร  เจริญสุข (2517)
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     
     

    ติดต่อเรา

     
    • ปัทมา พัฒน์พงษ์
    • สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย
    • มหาวิทยาลัยมหิดล
    • พุทธมณฑลสาย 4 ศาลายา จังหวัดนครปฐม 73170
    • Tel: 66 (0) 2800-2308 - 14

    โซเชียลเน็ตเวิร์ค

     
    • เฟสบุ๊ค

    งานวิจัยนี้จัดทำขึ้นเพื่อเผยแพร่ข้อมูล วัฒนธรรม ความเชื่อ ของไทยโซ่งหรือไทยทรงดำ ถ้าผิดพลาดประการใดขออภัยมา ณ ที่นี้ หรือ สามารถติดผ่านทางเว็บไซค์นี้เพื่ออัพเดทข้อมูลหรือแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้อง โดยสามารถส่งอีเมล์มาที่ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.